Πριν λίγους μήνες, το Ευρωβαρόμετρο διεξήγαγε μία πανευρωπαϊκή έρευνα για την κοινωνική δραστηριοποίηση των νέων, ηλικίας 15 έως 30 ετών. Οι ερωτήσεις που κλήθηκαν να απαντήσουν οι συμμετέχοντες αφορούσαν τις προτεραιότητες, που κατά τη γνώμη τους, πρέπει να έχει σήμερα η Ευρωπαϊκή Ένωση, η συμμετοχή τους στις εκλογικές διαδικασίες των τελευταίων ετών και οι ομάδες/οργανισμοί μέσα από τις οποίες αναπτύσσουν κοινωνική δράση.
Η εκπαίδευση (49%), η αντιμετώπιση της κλιματικής αλλαγής (51%) και η διαχείριση του μεταναστευτικού ζητήματος (51%) είναι στις πρώτες απαντήσεις των Ελλήνων σχετικά με τις προτεραιότητες της Ένωσης και ακολουθούν η ασφάλεια (28%), η αλληλεγγύη (28%) και η εργασία (27%). Σε επόμενο ερώτημα, που αφορά τις πρωτοβουλίες που επιθυμούν να αναλάβουν οι ευρωπαϊκοί θεσμοί, τις περισσότερες απαντήσεις συγκεντρώνουν η διασύνδεση της εκπαίδευσης με πολιτιστικά δρώμενα και νέες τεχνολογίες (41%), η πληροφόρηση των πολιτών σχετικά με επαγγελματικές ευκαιρίες στην επικράτεια της Ευρώπης (47%), η ενημέρωση για την αντιμετώπιση των ψευδών ειδήσεων και του εξτρεμισμού (42%).
Η κοινωνικοποίηση των νέων στην Ελλάδα είναι σχεδόν πανομοιότυπη με αυτή των νέων στα υπόλοιπα κράτη μέλη. Οι περισσότεροι νέοι Έλληνες συμμετέχουν σε δράσεις αθλητικών σωματείων (24%), οργανώσεις νέων (14%), πολιτιστικές ομάδες (14%), και τοπικές οργανώσεις (9%). Μόλις 5% των ερωτηθέντων απάντησε ότι συμμετέχει σε πολιτικές οργανώσεις ή κόμματα και από 5% συγκεντρώνουν οι οργανώσεις που ασχολούνται με τα ανθρώπινα δικαιώματα ή το περιβάλλον. Το 54% των νέων Ελλήνων και το 47% των νέων στην Ευρώπη, δεν συμμετέχουν σε κάποια οργάνωση.
Η έρευνα του Ευρωβαρόμετρου φανερώνει μία νέα γενιά, η οποία αντιλαμβάνεται τις προκλήσεις που αντιμετωπίζει η Ευρωπαϊκή Ένωση και την καλεί να αναλάβει αντίστοιχες πρωτοβουλίες. Η ομοιογένεια των νέων δεν προκαλεί κάποια εντύπωση. Οι παραστάσεις, οι επιρροές και το περιβάλλον μέσα στο οποίο γαλουχούνται οι νέοι δεν διαφέρουν σε μεγάλο βαθμό την εποχή του διαδικτύου και της άμεσης επικοινωνίας. Άλλωστε, δεν θα ήταν εύλογο να περιμέναμε σημαντικές διαφοροποιήσεις.
Τα πιο ενδιαφέροντα συμπεράσματα εξάγονται από τα μέσα κοινωνικοποίησης των νέων. Παρότι, αρκετοί συμμετέχουν σε δράσεις με κοινωνικό αντίκτυπο, ελάχιστοι είναι οι νέοι που παρακολουθούν την πολιτική πραγματικότητα ή συμμετέχουν σε αυτή. Παρότι, η αντιμετώπιση της κλιματικής αλλαγής αναγνωρίζεται ως προτεραιότητα της Ένωσης, μόλις πέντε στους εκατό συμμετέχουν σε ομάδες για την αντιμετώπισή της. Και τέλος, παρότι η αλληλεγγύη και ο εκδημοκρατισμός της Ευρώπης συγκεντρώνει σημαντικά ποσοστά, μόλις πέντε στους εκατό συμμετέχουν σε οργανώσεις που ασχολούνται με τα ανθρώπινα δικαιώματα.
Οι αριθμοί σχετικά με τη συμμετοχή των νέων σε πολιτικούς οργανισμούς ή κόμματα δεν εκπλήσσουν κανένα. Η δυσαρέσκεια απέναντι στα πολιτικά συστήματα έχει εκδηλωθεί με ποικίλους τρόπους σε σχεδόν όλα τα κράτη μέλη της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Το στελεχιακό δυναμικό των κομμάτων δεν έχει ανανεωθεί και είναι προβολή μιας εποχής ξένης στους νέους, που δεν έχουν γνωρίσει και δεν επιθυμούν να δουν να συνεχίζεται. Μιας εποχής που δεν αντανακλά τη σημερινή πραγματικότητα και την καθημερινότητα, μέσα στην οποία αναπτύσσουν τις δραστηριότητές τους. Η περίπτωση του ελληνικού πολιτικού συστήματος είναι χαρακτηριστική.
Η πολιτικοποίηση των νέων είναι ζωτικής σημασίας για την επιβίωση τόσο της Ευρωπαϊκής Ένωσης, όσο και των δημοκρατικών θεσμών στο εσωτερικό των κρατών μελών. Σε μία περίοδο, με έντονες κοινωνικοπολιτικές και τεχνολογικές εξελίξεις, ο εφοδιασμός των νέων με τα απαραίτητα εργαλεία πρέπει να αποτελέσει προτεραιότητα των ευρωπαϊκών και των εθνικών θεσμών. Είναι άλλωστε και ένα από τα βασικά αιτήματα των νέων.
Η αλλαγή της κομματικής οργάνωσης, σήμερα, πρέπει να συνδυαστεί με τον εκσυγχρονισμό των πολιτικών θέσεων και την κατάρτιση προγραμματικών πλαισίων που δεν αντανακλούν παλαιότερες εποχές, αλλά δίνουν απαντήσεις στα προβλήματα της ανεργίας, των ανισοτήτων, της παραπληροφόρησης και της αδράνειας. Η οικοδόμηση ανοικτών κομμάτων δεν μπορεί να παραμένει αφήγημα των πολιτικών ηγεσιών, αλλά να πραγματωθεί πριν κερδίσει μεγαλύτερο έδαφος η αντίδραση και η άγνοια που συνοδεύουν τη δράση ακραίων κινημάτων.
Οι αριθμοί πολλές φορές δεν είναι αντιπροσωπευτικοί της πραγματικότητας. Ωστόσο, δείχνουν την τάση που κυριαρχεί στις κοινωνίες και πρέπει να ληφθούν σοβαρά υπόψη από όσους καλούνται να ασκήσουν δημόσιες πολιτικές ή επιθυμούν να έχουν λόγο στη μετεξέλιξη τους. Τα αποτελέσματα της συγκεκριμένης έρευνας παρουσιάζουν μία νέα γενιά ανθρώπων που γνωρίζει καλά τις προκλήσεις που αντιμετωπίζει ο κόσμος, αλλά και μία γενιά που δεν έχει το αντίστοιχο ενδιαφέρον για την αντιμετώπισή τους. Αυτή η γενιά πρέπει να συμμετέχει ενεργά, χωρίς να είναι ακόλουθος.
Τα αποτελέσματα της έρευνας είναι διαθέσιμα εδώ.
*Ο Γιώργος Κίσσας είναι Πολιτικός Επιστήμονας και συντονιστής των PES Activists Ξάνθης.